zondag 19 februari 2017

Interview Joost Nijsen voorafgaand aan lancering van 'DJ', de nieuwe Kluun (Boekblad)

Uitgever Joost Nijsen van Podium kan zes jaar na diens vorige roman eindelijk weer een nieuwe Kluun presenteren. Hij mikt op een verkoop van minimaal 100.000 exemplaren van DJ. Ook de unieke krascode om een gratis e-boek te downloaden moet daaraan bijdragen.

Stond afgelopen week volledig in het teken van één boek?
'Nee. In het teken van drie boeken. Dat zeg ik niet om tactische redenen, dat was echt zo. Vorige week zondag presenteerden we in Broese de biografie van Paul Verhoeven. En aanstaande dinsdag organiseren we een Truman Capote-avond in Paradiso omdat wij voor het eerst al zijn korte verhalen in vertaling brengen. Iedere keer als je zoiets bedenkt blijkt dat er heel veel meer bij komt kijken. Breng maar eens een paar honderd man op de been.'

Maar meer dan tachtig procent van je tijd ging op aan Kluun?
'O, zeker. Al een half jaar lijkt het alsof we hier twee BV's hebben: Podium en de nieuwe Kluun. Zeker de laatste maanden gaat zo wat de helft van de tijd op aan de voorbereiding van DJ.'

Waar ging al die tijd deze week inzitten?
'We hebben nog nooit zo'n campagne gevoerd. De free publicity, die we hebben uitbesteed aan Ruth Bergmans, leidde alleen al tot 45 interviews. Ongekend. Ik had vrijdagochtend een schorre Kluun aan de lijn: hij had zich helemaal hees geluld. Voor ons vergt dat veel aan follow-up: voor fotografie, het bepalen van de timing van al die interviews met recensies, etcetera. En dan hebben we natuurlijk een massieve betaalde campagne. Zo hebben we voor de boekhandel een heel fraaie, brandweerrode display laten maken. Hoog en slank. Overigens geïnspireerd op de display van Herman Kochs De greppel. Ik sms-te er deze week een foto van aan diens uitgever Chris Herschdorfer van Ambo|Anthos. Hij sms-te terug: voordelig voor jou dat de producent de stansmessen al had liggen. Grappig!'

Is zo'n campagne voor Kluun nodig? Is hij zes jaar na Haantjes uit de aandacht weggezakt?
'Toen in het najaar duidelijk was dat Kluun zijn draai had gevonden met dit boek hebben wij meteen besloten dat we niet gaan wachten op wat komen gaat. We gaan heel Nederland vol pleisteren met dit boek. Dat is de paradox: juist met potentiële bestsellers moet je gas geven en maanden lawaai blijven maken. Ambo|Anthos doet dat heel goed. Atlas Contact ook. En dus gaven we een behoorlijke nulde-druk-oplage weg aan boekverkopers, prijken we langs de snelweg op digitale reclamemasten, hangen we tot diep in de zomer spectaculaire affiches bij alle dance-festivals en meer. DJ staat trouwens ook een half jaar op de vrachtwagens van drukkerij Wilco/Wöhrmann. Een cadeautje van hen.'

Blijft de vraag: is Kluun weggezakt?
'Nee. Zo'n succes als Komt een vrouw bij de dokter zal nooit meer voorkomen. Dat verscheen in een boekenmarkt die nooit meer zal pieken als toen. Ik weet nog dat we 140.000 exemplaren van Haantjes destijds bescheiden vonden, maar nu mikken we eerst maar eens op 100.000 exemplaren. De markt is gewoon totaal veranderd. En we weten allemaal dat vrouwen de markt bepalen: die vallen misschien eerder voor ontroering, zoals in Komt een vrouw bij de dokter, dan voor de lach en de stomp van DJ. Maar we zijn hier wel bijzonder optimistisch, omdat we merken dat het boek werkt. Tommy Wieringa appte Kluun dat hij het zo'n spectaculaire roman vindt. Armin van Buuren is zo enthousiast dat hij dinsdag samen met Kluun bij RTL Late Night wil zitten. Maar dat moet ik eigenlijk niet zeggen. Eerst de recensies afwachten.'

Wat is de oplage van de 1e druk?
'40.000 exemplaren. Ongeveer de helft daarvan is ingekocht door de boekhandel. Daarboven zet Aldipress er 5000 weg bij de Jumbo, Shell-stations en dergelijke kanalen. Overigens hebben we van het omslag alvast 10.000 exemplaren laten drukken, vanwege de productietijd van de unieke krascode die erop zit om het e-boek dat iedereen er gratis bijkrijgt te kunnen downloaden.'

Dus op welke plek staat DJ in de eerstvolgende Bestseller 60?
'Het boek verschijnt officieel maandag, de Bestseller 60 sluit volgens mij op zondag. Maar het is waar: omdat Volkskrant magazine dit weekend het eerste grote interview heeft leidden we het boek afgelopen week al richting boekhandel. Vrijdag stuurde Remco Houtepen van boekhandel Venstra een foto van een halflege display. Laat ik toch voorzichtig zijn. Ik denk dat DJ op slag in de Bestseller 60 staat, maar met en halve verkoopweek misschien eerst onderin.'

Willen al die kopers ook per se het e-boek bij het p-boek?
'Het zal moeten blijken. Het is een experiment. Ik denk wel dat het multimediaal gebruik is toegenomen. Je leest 's avonds in bed en als je de volgende ochtend in de trein stapt, lees je digitaal verder. Ik denk dat een gratis e-boek erbij voor deze groep een fijne extra mogelijkheid is. En in gezinnen kunnen twee mensen tegelijk lezen: op papier en digitaal.'

Is het dan primair service aan de consument of verwacht je er ook extra aan te verdienen?
'Aanvankelijk kost het me meer. De krascode en het leveren van het e-boek vanuit CB verhoogt de kostprijs met een paar dubbeltjes. Bij zo'n hoge oplage doet dat niet zo'n pijn. Maar ik geloof wel dat het de kans op omzet verhoogt. Dat het het boek aantrekkelijker maakt. Nu hebben we nog het voordeel dat we de eerste zijn die zoiets met een A-roman doet. Ik denk dat het over een paar jaar totaal vanzelfsprekend is. Dan doet iedereen dit.'

De eerste, zeg je. Maar zo uniek is het toch niet?
'Toch wel, volgens mij. Bij Das Mag kun je bijvoorbeeld op hun site het boek plus e-boek kopen. De Correspondent heeft het ook gedaan. Heel vooruitstrevend. Maar wie hun boeken in de winkel koopt, heeft alleen het boek. Andere uitgevers hebben wel eens een gratis e-boek weggegeven – wij bijvoorbeeld Wanneer de mieren schreeuwen van Alex Boogers. Maar een unieke code in het boek om een digitaal exemplaar te downloaden? Ik heb alleen in de Belastinggids of zulke boeken wel eens een code gezien. Dat was weer geen unieke code.'

Het komt wat bangig over: een onzichtbare krascode. Je houdt piraterij zo toch niet tegen?
'Nee. Ons standaard watermerk-drm houdt ook niet alles tegen. Maar ik wil het illegaal gebruik op z'n minst zo veel mogelijk bemoeilijken. Helpt dit dan? Ik ben toch optimistisch. Illegaliteit heeft overal in Europa, ook in Nederland, kunnen groeien omdat e-boeken zo moeilijk toegankelijk waren. Uitgevers maakten geen e-boeken. Of ze hielden de prijs idioot hoog: 80% van de papieren prijs. Nu e-boeken steeds makkelijker te kopen, te downloaden en te lezen zijn geworden, is ook de bereidheid om te betalen groter. Goed, op dancefestivals zullen mensen zijn die de affiches zien, het boek willen hebben, maar bij wijze van spreken niet eens weten waar een boekhandel is. Die downloaden misschien illegaal, zoals ze ook illegaal muziek luisteren en film kijken. Maar dat zijn toch meestal niet-kopers.'
(Eerder gepubliceerd op Boekblad.nl, 12 feb)

woensdag 15 februari 2017

Interview Auke Hulst over de verhalenbundel 'Als dit zo doorgaat': je hoeft toch niet niets te doen? (Boekblad)

Hoe ervaren schrijvers de boekhandels, uitgevers en boekenvakorganisaties waar ze mee samenwerken? Auke Hulst zette tientallen auteurs aan om een verhaal te schrijven over het huidige politieke klimaat. En kreeg zijn uitgever Ambo|Anthos mee. Het wordt 'keihard bikkelen' om de bundel tijdig af te krijgen.

Het huidige politieke klimaat zette je aan tot actie. Wat was hét moment dat je dacht: en nu moet ik iets doen?
'Ik volg met name de Amerikaanse politiek al heel lang intensief, en maakte me al grote zorgen over de situatie daar, al had ook ik mezelf een tikkeltje in slaap gesust met de gedachte: het ambt zal Trump wel temmen. Maar direct bij de inauguratie – en zijn dystopische “American carnage”-speech – werd duidelijk dat dat ijdele hoop was. Ergens in die eerste week van zijn presidentschap, in de kakofonie van meningen en onder de informatielawine van de tijdlijn, begon het me te frustreren dat de literatuur, fictie, zo onmachtig is. Direct gevolgd door de gedachte: maar dat hoeft toch niet?'

En toen bedacht je het idee voor de verhalenbundel Als dit zo doorgaat. Maar literatuur schrijven en publiceren duurt toch zo lang dat je nooit op de actualiteit kunt reageren?
'Ja, normaal duurt het een eeuwigheid om een boek te maken en in de winkel te krijgen, maar waarom niet een bundel literaire vergezichten verzamelen, die tegelijk reflecteren op dit kruispunt in de geschiedenis en alle literaire middelen inzet om het moment te overstijgen? En zo’n bundel dan gewoon in een maand in de winkel krijgen. Gekkenwerk, in zekere zin, maar tot mijn verrassing durfde mijn uitgever het aan. Maar zouden ook schrijvers bereid zijn op zo’n korte termijn nieuw werk te leveren? Het antwoord bleek: ja. Iedereen voelt zich ontzettend betrokken, wat een geluk bij het ongeluk is.'

Waarom vind je dat uitgerekend schrijvers iets moeten doen?
'Schrijvers moeten schrijven wat ze willen schrijven. Dus nee, ik vind niet dat uitgerekend schrijvers een plicht hebben. Maar dit is wel een moment waarop iedereen die het aan het hart gaat, ongeacht beroep, zich geroepen zou moeten voelen meer te doen dan een online-petitie te tekenen. De literatuur heeft het unieke vermogen invoelbaar te maken wat in het publieke debat abstract blijft, namelijk: hoe gaat de wereld die we aan het maken zijn eruit zien? Literatuur kan het menselijke, het filosofische en politieke verbinden. Boeken als Brave New World en 1984 hebben al laten zien welk overstijgend vermogen de literatuur heeft. Na meer dan een halve eeuw zijn die boeken nog ijkpunten in het publieke debat. Omdat ze het hoofd en het hart penetreren; omdat ze iets tot leven wekken. Welk opiniestuk uit 1949 heeft dat vermogen?'

Verwerken schrijvers niet altijd al een politieke dimensie in hun werk? Jij bijvoorbeeld in je roman Slaap zacht, Johnny Idaho.
'Mijn eigen werk heeft, zeker in dat boek, een duidelijke politieke dimensie. Het schetst de perverse gevolgen van een neoliberale heilstaat, waarin bedrijven baas zijn en individuen tot eenzaamheid en onmacht zijn veroordeeld. Maar het is wel zo, en daar ben ik me van bewust, dat de maatschappelijke rol van literatuur gemarginaliseerd is. Ik hoop dat het statement dat zo’n bundel maakt door zeer heet van de naald te zijn, dat doorbreekt. Dat mensen er nieuwsgieriger naar zijn, dan ze zouden zijn naar een politieke roman die jaren heeft liggen sudderen.'

Ben je blij met de respons van auteurs?
'Ik heb natuurlijk meer schrijvers gevraagd dan er ja zeiden, waaronder een paar grote buitenlandse namen. Ik ging er vanuit dat maximaal 1 op de 3 zou toezeggen. Niet omdat mensen het project niet zouden steunen – wat dat betreft waren de reacties unaniem enthousiast – maar omdat zo’n strakke deadline impliceerde dat sommigen het echt niet in hun agenda zouden kunnen passen. Maar zoals gezegd: wel van iedereen steun en aanmoediging. En in één geval het aanbod om, mocht de situatie heel acuut worden, op het platteland te komen onderduiken.'

Hoe heb je de selectie gemaakt? Het valt me op dat er relatief veel auteurs van je eigen uitgeverij Ambo|Anthos bij zitten. 
'We hebben uiteindelijk iets tussen de 20 en 25 schrijvers in de bundel, waarvan vijf van Ambo|Anthos. Vergelijkbaar met Atlas Contact. Mogelijk dat schrijvers van Ambo|Anthos zich iets meer geroepen voelden om ja te zeggen, omdat het tenslotte hun uitgeverij is die de nek uitsteekt. Bij de A|A-schrijvers was het ‘ja’-gehalte in elk geval meer dan 60%.

Laat je de deelnemende auteurs volledig vrij?
'Het uitgangspunt is: “Als dit zo doorgaat”, een gekend gegeven uit de speculatieve fictie. Maar de invulling daarvan is helemaal vrij. De eerste bijdragen komen nu binnen en daar zitten al prachtige verhalen bij.'

Is het eigenlijk veel werk om zo'n bundel samen te stellen?
'Ik heb dat natuurlijk vreselijk onderschat, maar gelukkig word ik gesteund door een stevig team bij Ambo|Anthos. Mijn redacteur Liesbeth Vries doet heel veel werk, en we gaan straks met een pool van correctoren en bureauredacteuren keihard bikkelen. De periode tussen inleveren en het moment dat we naar de drukker gaan is heel krap, dus je kunt het niet met een standaardteam af. Alles zal in de hoogste versnelling moeten: correctie, zetten, communicatie met winkels, promotie. Dat maakt het ook heel spannend.'

Waarom verschijnt het boek vlak voor de Tweede Kamerverkiezingen? Wil je daar invloed op uitoefenen?
'Het idee kwam echt voort uit de woede en verbijstering die ik voelde in die eerste week Trump. Dat de Tweede Kamerverkiezingen er zo vlak op zitten, is eigenlijk toeval. Maar geen ongelukkig toeval. Het idee van dit soort fictie is dat het mensen aanspoort iets langer stil te staan en serieus te overdenken: welke wereld wil ik eigenlijk? En dan moet je ook kijken naar trends binnen Europa, binnen Nederland. Ik ben, dat lijkt me duidelijk, geen fan van Wilders of Baudet, maar zo’n bundel is geen verkapt stemadvies. Het is een uitnodiging langer stil te staan bij keuzes en hun mogelijke gevolgen.'

Ambo|Anthos werkt belangeloos mee. Vind je dat vanzelfsprekend?
'Ik vind dat zeker niet vanzelfsprekend, al kan het volgens mij nooit kwaad als bedrijven een maatschappelijk bewustzijn hebben. Hoe dan ook wil ik er zelf niets aan verdienen – wat ik betaald krijg, wordt overgemaakt aan het Center for Public Integrity, een onafhankelijke instantie die onder meer onderzoeksjournalistiek financiert.'

Zijn boekhandels moreel verplicht om een bundel als Als dit zo doorgaat prominent in de winkel te leggen?
'Nee. Maar het wordt wel zeer gewaardeerd als ze het doen.'
(Eerder gepubliceerd op Boekblad.nl, 8 feb)

Zie ook:

zondag 12 februari 2017

Interview Rosita Steenbeek: 'Compassie is actueler dan ooit' (Bibliotheekblad)

Te druk? Dat maakte Rosita Steenbeek niets uit. De kans om het essay te schrijven voor de Maand van de Spiritualiteit (die 12 februari eindigt) over het thema compassie was te mooi om te laten liggen. Ze legde het werk aan een nieuwe historische roman aan de kant om in een paar maanden Heb uw vijanden lief te schrijven. Daarin legt de schrijfster uit wat mededogen voor haar betekent en beschrijft zij met een reis naar Lampedusa, het Italiaanse eiland in de Middellandse Zee waar de afgelopen jaren tienduizenden vluchtelingen per boot arriveerden, hoe mededogen eruit ziet.
'Compassie is heel wezenlijk', zegt zij aan de telefoon vanuit Rome, waar zij ten tijde van het interview de drukproeven van het essay corrigeerde. 'En het is actueler dan ooit. De wereld is materialistischer geworden. Dat word je ook opgedrongen. Voortdurend sporen bedrijven je aan om te kopen, kopen, kopen. Daardoor kan de indruk worden gewekt dat je geluk daarvan afhangt. Dat is niet zo. Bezit is leuk, maar het is niet de prioriteit. Mijn boek is een bescheiden bijdrage om mensen daarover tot nadenken aan te zetten.'

Zelf heeft Steenbeek mededogen van huis uit meegekregen. Haar ouders groeiden allebei op in een domineesgezin en gaven de christelijke cultuur van aandacht besteden aan en goed zijn voor de mensen om je heen aan haar door. 'Tot mijn achttiende ging ik iedere zondag naar de kerk. Ik was onderdeel van een groter geheel. Van een gemeenschap, waarin zonder onderscheid van rangen en standen, iedereen bij ouderen en zieken op bezoek ging, en men ook vreugdevolle momenten als geboortes met elkaar deelde.'
Ook twee bijna-doodervaringen zette haar op het goede spoor. Op haar dertiende lag ze na een hersenbloeding een half jaar in een verduisterde kamer. Begin deze eeuw belandde ze na een ernstig ongeluk lange tijd in het ziekenhuis. 'Op zulke momenten vraag je af wat echt belangrijk is in het leven. Denk je: doe ik wat echt wezenlijk is? En dan besef je dat het gaat om liefde en elkaar steunen. Zulke ongelukken zijn daarom niet alleen maar negatief.' Zou ze daarom iedereen een bijna-doodervaring aanraden? 'O nee, dat zou ik niet durven.'
Niet voor niets is haar hele oeuvre doordrongen van compassie met haar personages. Neem haar debuut De laatste vrouw uit 1994, waarin de Nederlandse Suzanne vertelt over haar liefde voor drie Italiaanse mannen op leeftijd. In haar verhaal zit geen spoor van ironie over hun ouderdom of een kil verlangen om zich op te werken. Ook haar recentste boek Rose, dat Steenbeek in 2015 over haar oma publiceerde, druipt van begrip voor de keuzes die de geboren Joodse vrouw heeft gemaakt in een leven dat draaide om vervolging en achterdocht.

Aanvankelijk wilde Steenbeek een filosofisch essay schrijven. De tekst draagt daar nog de sporen van. Ze citeert inspirerende voorbeelden als Dietrich Bonhoeffer en Nelson Mandela, die in staat waren om in de bitterste omstandigheden te vergeven. 'Onbarmhartig, onbarmhartig! Maar des te barmhartiger moeten wij innerlijk zijn', noteerde Etty Hillesum over de omstandigheden in Kamp Westerbork. Maar ze haalt ook Friedrich Nietzsche aan, die medeleven met iemand die lijdt vond getuigen van slechte manieren. Hij werd maar gekrenkt in zijn eer.
'Maar eigenlijk zijn er al zoveel boeken geschreven over compassie', zegt Steenbeek. 'Ik wilde daarom laten zien wat het in de praktijk betekent om naar een ander te luisteren en hem of haar proberen te begrijpen zonder gelijk je oordeel klaar te hebben. Dat geldt voor mensen in je privéleven, maar zeker ook voor vluchtelingen. Het is geen anonieme schare, zoals je kunt denken als je de berichtgeving in de media volgt. Migranten zijn stuk voor stuk individuen met ieder een eigen verhaal waar je naar moet vragen.'
En dus laat ze in Heb uw vijanden zien wat mensen als Pietro Bartolo doen – de arts op Lampedusa die al meer dan een kwart eeuw migranten uit zee plukt en hen zo goed mogelijk bijstaat. 'Ik zou geen mens zijn als ik die niet deed', citeert Steenbeek zijn even eenvoudige als krachtige motivatie. Of de voormalige advocate Paola, in wier bed & breakfast Steenbeek logeert en die helpt bij het opvangen van mensen die net van een huiveringwekkende boottocht uit Noord-Afrika zijn gearriveerd.

Zou het schrijven van dit essay helpen mensen een geweten te schoppen? 'Boeken laten je in de belevingswereld van een ander kruipen, kunnen daardoor compassie bevorderen', schrijft Steenbeek. 'Omdat boeken helpen je te realiseren dat niet iedereen zo denkt en leeft als jij', licht ze nader toe. 'Zeker in psychologische romans word je meegezogen in een andere belevingswereld en leer je zo om je te verplaatsen in een ander. In Italië laten ze gevangen daarom ook boeken lezen in ruil voor enkele dagen strafvermindering.'
Maar niet alleen boeken hebben die kracht. Ook muziek – migranten die verschillende talen spreken kunnen in Lampedusa met elkaar communiceren door samen muziek te maken. Of beeldende kunst. 'Op het eiland ontmoette ik Francesco. Zijn tekeningen over migranten en de verschrikkingen die ze hebben meegemaakt ráken je echt. Een daarvan staat op het omslag van Heb uw vijanden lief: een berg met felgekleurde bootjes in de zee, met daarachter een eiland met de poort van Europa erop en bestrooid met nog meer kleurige bootjes.'
Ook de kerk verbindt. 'Ik heb daar in de kerk gezeten naast een man uit Nigeria. Ik vertaalde het Italiaans van de priester voor hem in het Engels. Natuurlijk schiep het meteen een band dat hij een bijbeltje in zijn handen had. Als het gaat over Mozes in de woestijn weten we allebei precies waar het over gaat. Je ziet dan ook dat overal waar het geloof verdwijnt, wordt gezocht naar een vervanging voor de kerk. In Agrigento was ik bijvoorbeeld bij bijeenkomsten, zoals ik beschrijf, waar mensen toch blijven samenkomen om met elkaar te kunnen praten over belangrijke dingen als schoonheid of geschiedenis.'

Door haar geloof in de kracht van boeken vindt Steenbeek bibliotheken zeer belangrijk. Ze verrijken de wereld door de inspiratie die ze bieden. 'Het is heel erg dat ze zo sterk worden bedreigd door bezuinigingen en sommige hebben moeten sluiten. Dat is echt een fout van de overheid. Sinds ik in Rome woon, ben ik natuurlijk geen lid meer in Nederland. Maar ik kom er voor lezingen. Ook toen ik in de jury van de verkiezing voor Beste Bibliotheek van Nederland zat heb ik er veel gezien. Het zijn echt fijne plekken.'
Wie twijfelt aan het fundamentele belang van bibliotheken zou anders de kinderbibliotheek op Lampedusa moeten zien. 'Op het eiland, waar zo'n vijfduizend mensen wonen, was er helemaal niets. Drie jaar geleden hebben vrijwilligers een kinderbibliotheek opgericht. Toen ik er was, zat het in een tijdelijk noodgebouw, waar men ook met liefde en passie bezig is. De volgende keer hoop ik het echt gebouw te zien. Het springt er tussen de geelachtige huizen in de hoofdstraat echt uit: turquoise, beschilderd met fantasiefiguren.'

Zelf komt Steenbeek geregeld in een zestiende-eeuwse bibliotheek om research te doen voor haar historische romans. 'Er komen eigenlijk alleen geleerden. Het is er niet druk. Maar het is wel een openbare bibliotheek. Waar je gewoon een eerste editie van Dante's Divina Commedia op je tafeltje kunt krijgen. Zonder handschoenen. Dat is Italië. Ze hebben hier zó veel schatten dat ze er wat losser mee omgaan. Zodra de Maand achter de rug is en ik overal – óók in bibliotheken – lezingen heb gegeven, keer ik er weer terug om verder te werken aan mijn volgende boek.'
(Eerder gepubliceerd in Bibliotheekblad 1, 2017)

vrijdag 10 februari 2017

Interview Ignaas Devisch: 'Het zou een belediging zijn mijn boek bij esoterie in de kast te zetten' (Boekblad)

Hoe ervaren schrijvers de boekhandels, uitgevers en boekenvakorganisaties waar ze mee samenwerken? Deze week Ignaas Devisch, die tot zijn grote verwondering met Rusteloosheid het beste spirituele boek van het jaar bleek te hebben geschreven. Dankzij uitgeverij De Bezige Bij is hij erin geslaagd om een breed publiek te bereiken.

Gefeliciteerd met de prijs voor Beste Spirituele Boek 2017. Wat betekent deze voor u?
‘Ik was verwonderd dat ik was genomineerd. Ik was helemaal verwonderd dat ik de prijs in ontvangst mocht nemen. Ik voelde me de vreemde eend tussen de andere genomineerden, hoewel er wel verwantschap in thema is.

Waarom?
‘Ik ben in mijn boek vrij kritisch over evoluties in de spirituele wereld. Maar ik ben blij met het commentaar van de jury dat ik heb gewonnen net omwille van mijn kritische houding tegenover de ontspanningsindustrie, die heel dure events klaarzet waarmee het ons wijsmaakt dat je in een weekendje van je drukke bestaan kunt afraken. De prijs gaat eigenlijk over boeken die stilstaan bij en reflecteren over spiritualiteit. Als je het zo breed interpreteert, past mijn boek er wel bij.’

Is de prijs ook een erkenning?
‘Zeker. Rusteloosheid gaat over een thema dat veel mensen die met spiritualiteit bezig zijn, ook interesseert: het spanningsveld tussen de grote drukte die we onszelf aandoen en het zoeken naar rust. Het is voor een filosofisch boek niet evident dat het zo veel mensen kan aanspreken. Hoewel Rusteloosheid nadrukkelijk bedoeld is om de filosofie uit de academische wereld te halen en op een toegankelijke manier met een breed publiek in discussie te gaan. Zoals ook filosofen als Coen Simon en anderen doen.’

U ziet uw werk eerder als filosofie dan als spiritualiteit?
‘Zeker. De lezers zullen merken dat ik diep de geschiedenis in duik, er heel wat filosofen bij haal, een stuk analyse biedt. Ik zou ook niet willen dat mijn boek in de winkel in de kast esoterie ligt. Mensen zouden misleid worden. En ik zou dat als auteur een belediging vinden. Gelukkig heb ik, voor zover ik in winkels ben geweest, nooit gezien dat dat is gebeurd.’

Waarom is de kast esoterie een belediging?
‘Ik heb heel weinig met het genre. Veel boeken zijn zeer onwetenschappelijk opgesteld. Beweringen worden intuïtief naar voren geschoven zonder enig empirische onderbouwing. Ze staan vol makkelijke meningen en associatieve redeneringen, en vaak leidt dat tot pseudowetenschap. Daar distantieer ik me uiteraard van. Ik heb ook niets met boeken die je met tips en adviezen een bepaalde richting uit wijzen. Het leven is wat je er zelf van maakt. De natuur of de kosmos wijst geen enkele richting uit. Filosofen moeten geen raad geven aan mensen, ze kunnen alleen wijzen op de keuzes die mensen voor zichzelf kunnen maken, of de dilemma’s daarvan uitklaren.’

Zaten dergelijke boeken tussen de andere genomineerden?
‘Dat weet ik niet. Ik heb ze niet kunnen inkijken en ik kan moeilijk oordelen op basis van de titel alleen.’

U of uw uitgeverij zal uw werk ook niet zo snel hebben ingestuurd voor deze prijs.
‘Nee. Ik heb samen met de uitgeverij bepaald hoe we deze titel in de markt zouden zetten Het woord spiritualiteit is hoegenaamd niet gevallen. Ik vermoed dat de jury autonoom te werk is gegaan. Zelf hoorde ik er pas van toen ik een briefje kreeg dat ik was genomineerd. Maar nogmaals, ik ben vereerd en ik voel me zeker verwant met de brede invulling van het begrip spiritualiteit: reflecteren over de conditie waarin we ons begeven.’

Is de prijs goed voor de verkoop?
‘Ik mag al niet klagen. Het heeft de eerste maanden na publicatie in maart 2016 veel in de aandacht gestaan. Als je dat vergelijkt met veel andere boeken. En het bleef lopen. In het najaar werd ik voortdurend gevraagd voor voordrachten en debatten. En straks in april is het thema van de Maand van de Filosofie rust – dus word ik opnieuw veel gevraagd. Daardoor komt nu de derde druk eraan. Met oplagen van 3500 per druk loopt het richting 7000 exemplaren.’

En dan ook nog de prijs.
‘Ja ja. Dat is alsof het boek opnieuw wordt gelanceerd. Ik ben al meerdere keren gebeld voor interviews. Vooral tv heeft effect. Ik zat bijvoorbeeld voor de uitreiking bij Jacobine op zondag. Fantastisch. Ik ben in Vlaanderen bekender dan in Nederland door mediaoptredens en een tweewekelijkse column in De Standaard, maar hopelijk krijgt het boek hier ook meer kans als ik bekender word.’

Bent u tevreden met uw uitgeverij?
‘Als De Bezige Bij niet bij mij had aangeklopt en me nadrukkelijk had uitgedaagd met de prikkelende vraag om voor een breed publiek te schrijven, had ik dat publiek nooit bereikt. Terwijl ik het wel belangrijk vind dat filosofie ook buiten de muren van de academie wordt gehoord.’

U gaf toch eerder boeken uit bij VUB Press en Acco?
‘Ja. maar dat waren academische boeken, vooral geschreven voor vakgenoten. Die boeken worden niet gelezen door een breed publiek. Bovendien tellen ze niet meer mee voor je academisch cv. Daar tellen alleen artikelen in Engelstalige journals voor, dus dan kun je je beter daarop concentreren – en om een breed publiek te bereiken publiceren bij een brede publieksuitgeverij.’

De Bezige Bij hielp ook goed bij het bereiken van een breed publiek?
‘Absoluut. Om te beginnen bij de redactie. Ik heb als academicus toch de neiging om overal veel referenties bij te plaatsen en ervoor te zorgen dat alle finesses en nuances aanwezig zijn. Zij hebben meer gevoel voor een stijl die aanslaat bij een breder publiek. Ik vond het heel vruchtbaar daarom met hen samen te werken. En ook hun steun bij de lancering was heel waardevol.’

Heeft ook de boekhandel geholpen bij het bereiken van een breed publiek?
‘Ik heb geen ronde gemaakt langs boekhandels, maar wat ik via de uitgeverij heb vernomen was er echt interesse. Ik heb overigens niet vaak in boekhandels opgetreden. In Gent, Brussel, Amsterdam en nog wat plaatsen, maar alles bij elkaar niet zo vaak.’
(Eerder gepubliceerd op Boekblad.nl, 3 feb)

woensdag 8 februari 2017

Nederlandse schrijvers willen met verhalenbundel laten zien waartoe het huidige politieke klimaat leidt (Boekblad)

Waartoe leidt het huidige politieke klimaat? Nederlandse schrijvers bundelen onder de naam Als dit zo doorgaat hun vergezichten, die vijf dagen voor de Tweede Kamerverkiezingen van 15 maart verschijnt.

Initiatiefnemer van de circa twintig verhalen tellende bundel is Auke Hulst. De auteur besloot schrijvers bij elkaar te brengen om te reageren op de urgente maatschappelijke situatie. 'Er zijn momenten dat je als mens niet meer op je handen mag zitten,' zegt hij in een persbericht van Ambo |Anthos, Hulst' vaste uitgeverij die de bundel publiceert. 'Nu zowel nationaal als internationaal de democratische, liberale rechtsorde in zwaar weer verkeert, is het van belang dat we allemaal stilstaan bij de vraag: welke wereld zijn we aan het maken?'
Omdat nieuwsberichten en opiniestukken vooral inhaken op het hier en nu, zijn literaire vergezichten broodnodig. Literatuur, zoals George Orwells 1984, kan deze vergezichten invoelbaar maken. 'Ik meende dat de urgente situatie reden was in actie te komen: door binnen één maand een bundel nieuwe literaire verhalen te verzamelen en te publiceren, nog vóór de Nederlandse verkiezingen van 15 maart,' aldus Hulst, die zijn actie als motto meegaf: Let's make literature great again, with the best words!.
Hulst is blij dat zijn uitgever Ambo|Anthos 'de gok durfde te wagen'. Maar voor de uitgeverij sprak dat vanzelf, zegt marketing & publiciteitsmedewerker Orli Austen. 'Wij zien samen met hem in dat dit hét moment is om zo'n bundel naar buitten te brengen. In deze tijd is het belangrijk dat schrijvers van zich laten horen en laten zien dat literatuur midden in de maatschappij staat. We hebben daarom Hulst' initiatief, geïnspireerd door de urgentie van het moment, meteen omarmd.'
Hulst vindt het ook 'geweldig' dat zo veel schrijvers 'op stel en sprong ruimte wilden vrijmaken in hun agenda'. Toegezegd hebben inmiddels Karin Amatmoekrim, Mohammed Benzakour, Walter van den Berg, A.H.J. Dautzenberg, Matthijs Eijgelshoven, Rob van Essen, Anne-Gine Goemans, Daan Heerma van Voss, Thomas Heerma van Voss, A.F.Th. vander Heijden, Jannah Loontjes, Jan van Mersbergen, Nelleke Noordervliet, Christine Otten, Jamal Ouariachi, Gustaaf Peek, P.F. Thomése, Wytske Versteeg en Ivo Victoria. Meer namen volgen nog.
De auteur stelt de bundel samen. Ambo|Anthos doet al het andere, gebruikelijke werk aan een boek – van redactie en vormgeving tot marketing en verkoop. De schrijvers zijn voor hun bijdrage akkoord gegaan met een eenmalig bedrag. Hulst zelf schenkt daarbij het zijne aan een goed doel. De uitgeverij maakt het boek zonder winstoogmerk. Maakt Ambo|Anthos toch winst, dan wordt ook dat aan een goed doel geschonken.
Het is in ieder geval niet zo dat de bundel alleen verkooppotentie heeft in de dagen voorafgaand aan 15 maart. Austen: 'De zijn geen politieke statements, maar verhalen en gedichten die laten zien wat er kan gebeuren als de huidige ontwikkelingen worden doorgetrokken. De auteurs gaan in op het hele politieke klimaat in de wereld, dat heerst tot ver buiten de grenzen van Nederland. Hun bijdragen reflecteren daarom net zo goed op de verkiezingen in Frankrijk en Duitsland later dit jaar.'
(Eerder gepubliceerd op Boekblad.nl, 3 feb)

Zie ook:

dinsdag 7 februari 2017

Atlas Contact laat schrijvers zelf verkoop volgen (Boekblad)

Atlas Contact geeft schrijvers met een eigen inlogcode voor CB Analytics inzicht in de verkoop van hun boeken. Eind deze maand start een pilot met twintig auteurs.

Directeur Mizzi van der Pluijm van de uitgeverij noemt het in een persbericht 'de hoogste tijd' dat deze service wordt geïntroduceerd. Commercieel directeur Rianne Blaakmeer legt in een nadere toelichting uit dat auteurs vaak informeren naar hun verkoopcijfers. 'En dan gaven we die altijd. We zijn open en transparant. Het zijn immers hun boeken. Maar deze service is veel makkelijker. Muzikanten konden dit al veel langer. Eigenlijk lopen we in het boekenvak achter.'
In de pilot krijgen de testauteurs toegang tot de verkoopcijfers van al hun titels in elk beschikbare verschijningsvorm, zowel op dag-, maand- en jaarniveau. Ook kunnen ze zien welke boekhandels hun boeken verkopen. 'Als ze dan ergens optreden of komen signeren, kunnen ze via Analytics van CB zien of dat effect heeft. Of hoe een boekhandel waarmee ze een speciale relatie mee hebben het doet met hun titel(s)', zegt commercieel manager digitale diensten Susan Breeuwsma van CB. Na het doorvoeren van eventuele veranderingen krijgen alle Atlas Contact-auteurs een eigen inlogcode.
Het idee voor de nieuwe service bedacht de uitgeverij nog maar kort geleden. Een maand of twee, schat Blaakmeer. 'Even dachten we nog aan een aparte app, maar CB heeft alle gegevens in Analytics. Konden zij dat niet aanpassen voor auteurs? Toen bleek dat CB deze service al op een lijstje had staan van mogelijke diensten om te bespreken met uitgevers. Zij waren dus heel blij met ons belletje. En nu reageren auteurs heel enthousiast. Ik heb echt nog geen negatief geluid gehoord.'
Breeuwsma bevestigt dit verhaal. 'Maar het idee wordt natuurlijk veel sterker als de vraag rechtstreeks vanuit een uitgever komt. Omdat wij de toegevoegde waarde van dienst zien en de uitgever vaart wilde maken, hebben we de ontwikkeling ervan naar voren gehaald. Omdat het in potentie een zeer mooie dienst is, is het ook leuk om te ontwikkelen. Ik weet uit mijn eigen tijd bij een uitgeverij hoe vaak auteurs bellen over verkoopcijfers, dus veel uitgevers zouden er gebruik van kunnen maken. Hebben straks duizenden auteurs een inlog? Dat durf ik niet te zeggen. Laten we eerst de pilot afwachten. Dan zien we wat de behoefte van auteurs precies is en hoe ze daadwerkelijk van de mogelijkheden gebruik maken.'
Atlas Contact betaalt CB voor de inlogcodes. Blaakmeer noemt geen concreet bedrag, maar ook over de opbouw van de kosten is in dit stadium moeilijk iets te zeggen. Wordt het een vast bedrag per inlog? Een totaalbedrag gerelateerd aan de omzet van uitgeverij of auteur? Een andere vorm? Ook daar zal de pilot meer duidelijkheid over moeten geven.
(Eerder gepubliceerd op Boekblad.nl, 3 feb)

Zie ook:

donderdag 2 februari 2017

Interview Karin Amatmoekrim: uitgevers hoeven niet meer te doen dan talent herkennen (Boekblad)

Hoe ervaren schrijvers de boekhandels, uitgevers en boekenvakorganisaties waar ze mee samenwerken? Karin Amatmoekrim pleitte in de Jan Campertlezing voor een literatuur die de beschaving vormgeeft. Uitgevers hoeven daarvoor niet meer te doen dan talent in schrijvers herkennen en begrip hebben voor de achtergrond van dat talent.

Literatuur kan het zich niet langer veroorloven om apolitiek te zijn, concludeert u. Hoe gaat u dat doen?
'Ik heb geen idee, maar ik zoek een manier om wakker te worden uit de apathie. Ik ben enorm aangeslagen door de dingen die nu gebeuren, van de beslissingen die Trump neemt op de eerste dagen van zijn presidentschap tot aan de brief die Rutte meent te moeten schrijven aan de Nederlandse burgers. Er wordt wel gezegd dat literatuur in dit soort tijden schoonheid moet creëren, als een antidotum tegen de politieke werkelijkheid. Persoonlijk lukt het me niet op die plek van schoonheid te komen als ik me verslagen voel. Dus de oplossing moet wel schuilen in verzet. Tegen de heersende opvattingen, maar ook tegen mijn eigen angst en defaitisme.'

Vindt u uw eigen werk getuigen van een politieke inzet?
'Eigenlijk niet, maar ik heb gemerkt dat het wel als geëngageerd geïnterpreteerd wordt. Dat komt waarschijnlijk omdat ik een iets ander uitzicht heb op onze gedeelde wereld, waardoor het vanzelf politiek lijkt. Dus waar sommigen een egalitaire samenleving zouden zien, zie ik een ongelijk speelveld, met ongelijke kansen. Door de manier van kijken wordt het vanzelf politiek.'

Hoe reageerden de aanwezigen in de zaal – de laureaten van de Haagse literaire prijzen in de eerste plaats?
'Geen idee, ik moest na mijn lezing terug naar Amsterdam. Ik kreeg wel veel bijval via email, onder andere van Atte Jongstra die zich in mijn woorden kon vinden.'

Ziet u een tendens in de literatuur om minder apolitiek te worden?
'Ik heb geen compleet zicht op alles wat er gebeurt in de Nederlandse literatuur, maar in het buitenland zie ik wel grote aandacht en waardering voor boeken die de complexiteit van onze tijd trachten te vangen. Dat inspireert mij enorm, want ik ben soms onzeker over de waarde van literatuur in de echte wereld, buiten onze ivoren toren.'

Of hebben schrijvers simpelweg meer tijd nodig om te reageren op de opkomst van populistische politiek met hun haat tegen de ander?
'Reflectie kost tijd, ja. Net als het wegen van je woorden. Ook voelen veel schrijvers, denk ik, een grote onmacht om met de opkomst van dit rechts-populisme om te gaan. Het is geen gelijkwaardig gesprek, want zij spelen volgens heel andere regels. Hoe zeggen ze dat ook weer? Alsof je een potje schaak speelt met een duif. Jij houdt je aan de regels, hij trapt alle pionnen om en zegt dan dat hij gewonnen heeft.'

U verwijst naar Writers Resist in Amerika. Zijn auteurs in andere landen geëngageerder?
'Misschien. Er gaan in Nederland van tijd tot tijd stemmen op die oproepen tot meer straatrumoer in de literatuur zoals Thomas Vaessens, of gevaarlijker boeken zoals Marcel Möring, dus je zou kunnen stellen dat we niet de meest maatschappelijk betrokken literatuur hebben. Dat hoeft natuurlijk ook niet. Ik hou enorm van de Nederlandse literatuur en ik zal niemand oproepen om zijn schrijverschap op een bepaalde manier in te richten. Maar het feit is dat we in een heel enge tijd leven. Daar moeten we dan toch kaas van weten te maken. Of was het worst? Nou ja, je weet wat ik bedoel.'

Hebben uitgevers in de praktijk ook een maatschappelijke rol?
'Heeft niet iedereen in zekere zin een maatschappelijk rol? Ik vind dat kwaliteit leidend moet zijn in filteren van literaire talenten. Maar het zou bijdragen aan de rijkdom van ons veld als iedereen, dus ook de uitgevers, buiten de gebaande paden durft te denken. Het herinnert me aan de beslissing van plantenlabel Topnotch om Roofstaat van Ewald Vanvugt uit te geven. Een boek dat al jaren geleden was gepubliceerd, maar dat Topnotch waardevol vond omdat het een kant van de geschiedenis vertelt die systematisch onderbelicht is. Bij de nieuwe uitgave hebben ze alles zo opgesteld dat het een relevant, jong en betrokken publiek kon bereiken. Dat boek haalde meerdere drukken, ondanks dat het toch een behoorlijke pil is. Dat kan dus ook de rol van de uitgever zijn, maar die is alleen zo in te vullen als er al de ambitie bestaat om de wereld te herschrijven.'

Hoe geldt dat voor uw uitgeverij: Prometheus? Mai Spijkers heeft de reputatie in de eerste plaats een zakenman te zijn.
'Vergis je niet; Mai Spijkers is een van de weinig mensen die de waarde van afkomst niet reduceert tot een biografisch verkooppraatje. Hij weet dat afkomst relevant is omdat het de identiteit van je schrijverschap bepaalt, zonder dat het iets te doen heeft met de literaire waarde van je werk. Zoals religie en Zeeland invloed zullen hebben op het schrijverschap van Franca Treur, en de oorlog en het Jodendom op Harry Mulisch, zo beïnvloeden migratie en Suriname ook mijn ideeën over de wereld. De kwaliteit van het werk ligt vervolgens bij het talent van de schrijver. Het herkennen van dat talent, dat ligt onder andere bij de uitgever.'

Moeten ook boekhandels de bij de wereld betrokken literatuur voorrang geven en actiever aan de man brengen?
'Ik kan me zo voorstellen dat heel veel mensen houvast zoeken. Ik zoek het in mijn werk, de lezer kan dat vervolgens vinden in dat werk, en de boekhandel zou dat kunnen accommoderen door het gesprek over onze tijd te laten verlopen via de boeken die ze onder de aandacht brengen. En je hoeft er de literatuur niet voor te verlaten, he? Ik bedoel, wie Wat is de wat van Dave Eggers of Dit zijn de namen van Tommy Wieringa heeft gelezen, zal altijd een menselijker beeld overhouden bij het abstracte idee van de vluchteling. Maar goed, ik wil helemaal niet vertellen wat boekhandels moeten doen of laten. Ik heb bij de Jan Campert Lezing alleen woorden willen geven aan mijn onzekerheid en mijn angst. Want als ik er, als schrijver, de woorden niet voor kan vinden, wat ben ik dan nog waard?'
(Eerder gepubliceerd op Boekblad.nl, 25 jan) 

zondag 29 januari 2017

In de ideale leesclub doen de leden alsof ze elkaars smaak niet kennen (De Boekensalon)

Over smaak valt inderdaad niet te twisten. Maar niemand kan zich ooit beroepen op zijn smaak om de kwaliteit van een boek te beoordelen. Wie een ander wil overtuigen om een roman te lezen of te laten liggen, zal met goede literaire argumenten moeten komen.

Joost Nijsen zit al meer dan 35 jaar in het uitgeefvak. Hij zou er niet van op moeten kijken dat NRC Handelsblad vier ballen en de Volkskrant twee sterren gaf aan Lieve van Ronald Giphart. De ene recensent oordeelt nu eenmaal anders dan de andere. Toch schoot de uitgever van deze roman in zijn wiek toen hij de negatieve recensie onder ogen kreeg. Hier werd een boek niet langs een literaire meetlat gelegd, hier oordeelde de critica uitsluitend op basis van smaak.
De recensente keurt Gipharts nieuwste roman af, aldus Nijsen, omdat ze een hekel heeft aan het archetype waarvan de hoofdpersoon in Lieve een representant is. 'Is dit anders dan een criticus die Oblomov van Gontsjarov afkraakt omdat de hoofdpersoon lui en lamlendig is? Lolita [van Vladimir Nabokov] bij het vuil zet omdat Humbert Humbert een pedofiel is? American Psycho [van Bret Easton Ellis] kraakt omdat Patrick Bateman een psychopathische neuroot is?' zo schreef hij op de site van uitgeverij Podium.
Wat is dat eigenlijk: smaak? En waarom is het niet genoeg om een boek uitsluitend op smaak te beoordelen?

Smaak is persoonlijk. De ene lezer houdt van politieke romans, de ander niet. De ene lezer prefereert een open einde, de ander wil per se weten hoe het met de personages afloopt. De ene lezer vindt het prettig om een toneeltekst te lezen, de ander raakt de kluts kwijt als hij de tekst niet als voorstelling ziet. Enzovoorts. Smaak kan ook veranderen. Wie te veel romans over de oorlog heeft gelezen, denkt bij het volgende onderduik- en verzetsverhaal meteen: get, nee.
Lange tijd bestond er een goede en een slechte smaak. Homerus, Joyce en Mulisch vielen onder goed. Streekromans, thrillers en Kluun waren slecht. In dit tijdperk waarin een elite juist sterk gewantrouwd wordt, hoor je dat nog zelden. Het verschil tussen goede en slechte smaak is ontmaskerd als een manier om social onderscheid te maken. Een voorbeeld: Streekromans waren begin twintigste eeuw een geaccepteerd literair genre, maar kregen een negatief imago omdat te veel gewone lezers ze lazen.
Toch is het nog steeds niet genoeg om een literaire discussie te beëindigen met de dooddoener dat er over smaak niet valt te twisten. Je kunt weliswaar zeggen dat je liever Kluun dan Mulisch leest. Dat is smaak. Maar dat laat de vraag onbeantwoord: wáárom vind je Kluuns Komt een vrouw bij de dokter zo geslaagd? Hoe verklaar je dat er van deze megaseller meer dan een miljoen exemplaren zijn verkocht en van honderden andere kankergeschiedenissen niet?
Niemand kan op basis van zijn individuele smaak alleen een ander overtuigen van de kracht van een boek. Er zijn altijd argumenten nodig. Literaire argumenten. Bijvoorbeeld: de manier waarop Mulisch de dobbelsteen als motief inzet om antwoord te geven op de schuldvraag in De aanslag, geeft het spannende verhaal zo'n thematische diepte. Of: omdat Kluun zijn hoofdpersoon zo onsympathiek maakt, weiger je mee te gaan in de tragiek van zijn vrouw, maar als hij toch kiest voor de liefde, komt die tragiek des te harder aan. Dát maakt zijn roman zo effectief.
Je kunt alleen op iemands smaak afgaan als je die heel goed kent. Als je partner zegt dat een roman grappig is, kun je inschatten of je het daarmee eens zult zijn. Als een onbekende in de trein hetzelfde zegt, wil je eerst weten waarom. Pas wanneer die uitlegt dat de humor schuilt in de woordgrappen en taalvondsten, bot leedvermaak om minderheidsgroepen of om de kolderieke situaties, kun je verleid worden het boek te gaan lezen. Of het aan jouw eigen smaakvoorkeuren zal beantwoorden.
In een ideale leesclub doen de leden dan ook alsof ze elkaar nooit eerder hebben ontmoet. Dat garandeert de beste, inhoudelijkste discussies.

Terug naar Lieve. Heeft Nijsen gelijk in zijn oordeel over de recensie in de Volkskrant? Het antwoord daarop is: ja. De recensente betoogt weinig meer dan dat de archetypische hoofdpersoon niet overtuigt. Zonder veel argumentatie, dus waarom? In NRC Handelsblad gaat het over het sterke plot, de slimme montage van een machtsspel-met-verrassende-wending, de invulling van het thema, de diepere laag waarop je Lieve kan lezen, de stijl. Zo kun je tenminste oordelen of de nieuwe Giphart – of hij je smaak is of niet – de moeite van het proberen waard is.
(Eerder gepubliceerd in De Boekensalon, dec 2016)