dinsdag 28 maart 2017

Boekhandel Savannah Bay na overval overspoeld door liefde en aandacht (Boekblad)

Een overvaller ging er bij de Utrechtse boekhandel Savannah Bay vrijdagavond met 'zestig tot tachtig euro' vandoor. Dat bleek een spotprijsje voor alle liefde en aandacht die de winkel ervoor terugkreeg.

Vooropgesteld: eigenares Marischka Verbeek en zeker de medewerker die onder schot werd gehouden hadden het natuurlijk het allerliefst nooit meegemaakt. De overvaller kwam direct na sluitingstijd de winkel binnen toen een medewerker de uitverkoopbakken uit de winkel haalde. Verbeek en een andere medewerker zaten op dat moment in het kantoortje achterin de winkel, waar de overvaller hen niet kon zien.
'Het was heel naar allemaal', vertelt Verbeek. 'Gelukkig was zij zo verstandig om hem te gehoorzamen. Ze liep met hem naar de kassa. Tegelijk was ze zo slim om heel hard te gaan praten. Zo hoorde ik dat er iets aan de hand was. Ik liep daarop naar de winkel. De overvaller, toch al helemaal hyper, schrok ervan. Toen ik naar achter riep: "bel 112", werd het hem helemaal te veel. Hij graaide in de kassa, waar – speciaal voor dit soort gelegenheden – natúúrlijk niet veel in lag, en rende weg.'
Wat daarna gebeurde, overweldigde Verbeek en haar team misschien minstens zo sterk. Lokale journalisten die naar de politiezender luisterden, belden onmiddellijk naar de winkel om de overval bevestigd te krijgen. Binnen de kortste keren stonden hun berichten online, die daarna massaal werden gedeeld. Zo kwam er een golf steunbetuigingen op gang die zijn weerga niet kent.
Verbeek: 'Bloemen, kaartjes, chocolade – wat hebben we niet gekregen? En niet een klein beetje, maar veel. Het hele kantoor staat vol bloemen, ook al heb ik veel bossen weggegeven. Mensen kwamen zelfs met geld: iemand wilde 20 euro doneren. Ook vanuit het vak kreeg ik veel reacties. Mijn BOvT-klasje vroeg wat ze konden doen. Van Ditmar stuurde een cadeautje. Zaterdagochtend stuurde Judith [Schellingerhout] van de KBb me meteen al een lief appje.'
In al die jaren heeft Verbeek al heel wat meegemaakt – van een inbraakgolf in de jaren negentig door junkies die 's nachts domweg een baksteen door de ruiten gooiden tot een gevecht met een agressieve winkeldief twaalf jaar geleden. 'Maar toen had je nog geen social media. Toen wist alleen de buurt het. En nu zie je de kracht van al die sociale media. Het is een enorme bevestiging van het feit dat wij echt een community-boekhandel zijn. Het onderstreept hoe bekend en geliefd wij in Utrecht en omstreken zijn.'
En dan de verontwaardiging van mensen dat uitgerekend een boekhandel wordt overvallen. Verbeek verwijst naar de reacties op het nieuws in onder andere Algemeen Dagblad en De Utrechtse Internet Courant als ook op de Savannah Bay-Facebookpagina. 'Die verontwaardiging zegt ook iets over ons vak.'
Dat neemt niet weg dat de schade bij de betrokken medewerker aanzienlijk is. 'Gelukkig wordt ze goed opgevangen. Ze heeft al een gesprek met Slachtofferhulp gehad. En ik zal haar heel goed in de gaten houden. Ik merkte zelf ook dat de ervaring met de winkeldief die ik dacht helemaal verwerkt te hebben, weer boven kwam. Ik wist opeens precies weer hoe die man eruit ziet. Het blijkt maar weer dat zulke ervaringen altijd zijn sporen achterlaten.'

Ook spijt het Verbeek dat de overvaller heeft kunnen ontkomen – hoe snel de politie ook ter plaatse was. 'Geen fijn idee, al is het gevaar natuurlijk gering. Die man komt hier niet snel nog een keer. Gelukkig hebben we een goed signalement. De dader is zo'n zielig figuur die hier vaker in de buurt rondhangt. Ik had hem weleens eerder gespot. Nu pakte hij het ook zo amateuristisch aan. Hij had alleen een wollen ijsmuts over zijn hoofd getrokken. Hopelijk kunnen ze hem daarom nog pakken.'
(Eerder gepubliceerd op Boekblad.nl, 22 mrt)

maandag 27 maart 2017

Rian Visser geeft nu ook in eigen beheer uit (Boekblad)

Kinderboekenschrijfster Rian Visser heeft bij haar eigen uitgeverij Books2download, dat alleen e-boeken en apps uitgaf, voor het eerst een papieren boek gepubliceerd: Robotoorlog.

Visser had het jeugdboek over een oorlog tussen mensen en robots, geschikt voor kinderen vanaf 10 jaar, aan verschillende uitgeverijen aangeboden. Een uitgeverij was weliswaar geïnteresseerd, maar Visser vreesde dat Robotoorlog als onderdeel van een serie niet de aandacht zou krijgen die het volgens haar nodig had. 'Toen had ik al zo veel ideeën voor dit boek dat ik het liever zelf wilde uitgeven. Het werd een kracht. Een spannend avontuur ook.'
Visser heeft voor Robotoorlog samengewerkt met freelance redacteur Anna Alberts, die ook haar boeken voor Zwijsen redigeert, en de Spaanse illustrator Guillem H. Pongiluppi. 'Ik ben ervaren genoeg als schrijver en boekvormgever om te weten hoe nodig dat is. Het boek moet gewoon goed en professioneel zijn.' Voor de distributie heeft ze zich aangesloten bij De Vrije Uitgevers. De rest doet ze allemaal zelf.
'Een van de redenen dat ik nooit eerder zelf boeken wilde uitgeven, was dat ik het lastig vond om boekhandelaren enthousiast te krijgen. Ik had dat netwerk niet', aldus Visser. 'Inmiddels stuur ik een wekelijkse nieuwsbrief naar 10.000 scholen en ouders. Dus ik dacht: als het niet lukt om de boekhandel te overtuigen, kan ik het desnoods rechtstreeks verkopen. Ook via de promotie die ik voer, bijvoorbeeld via de Nederlandse Judobond. Het boek gaat over vechtsporten.'
Door boekhandels te mailen en verschijning van Robotoorlog in Facebook-groepen van boekhandelaren aan te kondigen, hebben – tot Vissers verrassing – 'toch 31 winkels het ingekocht'. Ze kreeg daarbij hulp van Libris, die het boek op het digitaal beursplein zette. 'Ik probeer deze winkels op alle mogelijke manieren te helpen, door goed op mijn Facebookpagina te zetten waar het te koop is.'
Visser heeft geen plannen om nu al haar werk bij Books2download uit te geven. 'Ik ben nog altijd blij met mijn uitgeverijen Zwijsen en Gottmer. Zij kunnen kanalen aanboren waar ik geen toegang tot heb. Het is ook heerlijk dat ik niet alle promotie zelf hoef te doen. Wel heb ik een tweede deel geschreven van Robotoorlog. Dat geef ik in het najaar uit. En ik probeer al twee jaar een prentenboek over gender uit te geven. Als niemand dat wil hebben, kan ik dat ook zelf uitgeven.'
Daar staat tegenover dat Visser, die eerder op Boekblad.nl heeft gezegd dat auteurs een hogere royalty moeten krijgen als ze zelf veel promotie doen, bij succes meer aan Robotoorlog verdient dan aan ander werk. 'Als ik alle 2000 exemplaren van de eerste druk verkoop, heb ik 8000 euro winst.' Dát zou in de toekomst een reden kunnen zijn om in navolging van bijvoorbeeld collega-kinderboekenauteur Nanda Roep al haar werk zelf te publiceren.
(Eerder gepubliceerd op Boekblad.nl, 17 mrt)

Zie ook:


zaterdag 25 maart 2017

Interview Herman Koch over 'Makkelijk leven' en bibliotheken (Bibliotheekblad)

Herman Koch reist over de hele wereld nu zijn werk in tientallen talen wordt vertaald. Maar alleen in Nederland komt hij in de bibliotheek. Ook in de Boekenweek bezoekt de auteur van het geschenk Makkelijk leven er een handvol om te vertellen over een alter ego die in een situatie terecht komt waarin zijn levensfilosofie niet meer toepasbaar blijkt.

Het internationale succes bracht Herman Koch de afgelopen zes jaar overal ter wereld. Tot in Auckland en Bogotá aan toe. Maar net zomin als openbare bibliotheken in Nederland regelmatig buitenlandse schrijvers over de vloer hebben, geeft hij over de grens lezingen in bibliotheken. 'Buitenlandse uitgevers nodigen mij eerder uit als er een grote boekenbeurs of festival is', vermoedt hij. 'Dat vinden ze eerder een goede aanleiding. En omdat die beurzen vaak grotere budgetten hebben kunnen zij meebetalen.'
De auteur van het Boekenweekgeschenk 2017 herinnert zich maar één uitzondering. De bibliotheek in het Amerikaanse St. Louis, waar hij destijds was om de vertaling van Zomerhuis met zwembad te promoten. 'Het was in een buitenwijk. Ik had er rekening mee gehouden dat het een heel ander publiek was, maar nee. Het was net zo'n avond als ik ken van de bibliotheek in Steenwolde of Rosmalen: een zaal met 90 tot 110 mensen die bijna allemaal The Dinner hadden gelezen, me allerlei vragen daarover stelden, lachten en waarvan de helft na afloop hun exemplaar lieten signeren. Heel leuk. En de volgende dag vloog ik naar Toronto.'
Ook tussen optredens door bezoekt hij liever boekhandels dan bibliotheken. 'Ik ben benieuwd naar wat daar zoal ligt. Ik ben alleen in New York naar de Public Library geweest. Je kent het gebouw wel, met die twee leeuwen naast de trappen. Veel mensen zitten er met oortjes in achter laptops, maar de entourage is 100% achttiende-eeuws. Met oude, maar mooi onderhouden tafels en boekenkasten. Niets is gemoderniseerd. Daar zouden Nederlandse bibliotheken, allemaal vormgegeven als een IKEA-filiaal, van kunnen leren.'

De komende Boekenweek beperkt Kochs tournee zich tot Nederland en Vlaanderen. Tussen 25 maart en 2 april treedt hij 26 keer op – waaronder in de bibliotheken van Arnhem, Venlo, Roermond en Groningen. Ook zit hij een uur bij OBA Live. Veel bemoeienissen heeft hij niet met het programma gehad. 'Ik heb gezegd dat ik naar PassaPorta in Brussel wilde, omdat het zo'n mooie winkel is en er zulke aardige mensen werken. En natuurlijk naar de boekhandel in mijn buurt: Linnaeus in Amsterdam. Verder liet ik het aan anderen.'
Kochs taak was het schijven van het geschenk. Makkelijk leven, heet het. Hoewel hij een schrijver is die zijn eigen tempo neemt en zich niet laat opjagen door uitgevers, voelde hij geen druk om op een vaste datum 25.000 woorden in te leveren. 'Toen ik eind maart werd gevraagd, had ik iets waarvan ik dacht: Jezus, wat een goed idee. Maar ik ontdekte al snel dat het niet in 96 pagina's zou passen. Dat bewaar ik dus voor een roman. Toen ging ik opnieuw nadenken. Eind april had ik het idee dat ik heb gebruikt en half september was het klaar.'
En trouwens, zó anders was het schrijven met harde deadline ook niet. 'Ik begin altijd gewoon. Ik wil zo min mogelijk weten van wat er gaat gebeuren. Ook de twists in Makkelijk leven wist ik niet van tevoren. Het enige verschil met mijn andere werk is dat de lengte dan niet uitmaakt. 150 pagina's, 350 pagina's, ik zie wel. En dan kost het ene boek meer tijd dan het andere. Nu hield ik in de gaten: als ik zoveelduizend woorden per maand schrijf, red ik het. Ik had uiteindelijk wel te veel tekst. Twee extra plotlijnen moesten eruit.'

In Makkelijk leven vertelt de zelfhulpboekenschrijver Tom Sanders waarom hij een appendix toevoegt aan zijn gelijknamige megabestseller – wereldwijd meer dan veertig miljoen exemplaren verkocht! Hij heeft een waardevolle les geleerd nadat zijn schoondochter laat op een avond, waarop Tom en zijn vrouw een feestje gaven, zichtbaar geëmotioneerd vanwege een nare gebeurtenis voor de deur stond. Hoewel? Les geleerd? Maar Koch geeft er niet meer over prijs. Ook na lezing van dit interview moet het geschenk verrassend blijven voor iedereen die het nog niet kent.
Is Makkelijk leven bedoeld als kritiek op het zelfhulpboekengenre? 'Nee hoor', verzekert Koch. 'Al heb ik weinig met het genre. Neem dat boek van Erik Scherder. Sympathieke man hoor, die leuk kan vertellen. Maar als je begrijpt dat bewegen goed is voor je hersenen, weet je alles. In een interview met hem las ik dat óók kauwgom kauwen al telt als bewegen. Dat vind ik nog leuk om te weten. Maar verder? Ik heb ook het idee dat de kans klein is dat je iets van zelfhulpboeken opsteekt. Ik heb ooit Nooit meer te druk doorgebladerd. Ja, dat doe ik al.'
Het gaat Koch uitsluitend om het personage. 'Hij is iemand die zichzelf niet door heeft – en de lezer, als het goed is, wel. Daar hou ik van. Het is ook universeel. Hoeveel mensen denk je hebben zichzelf door? Niemand. Anderen snappen je vaak beter. Mijn bestsellerauteur gelooft dat je problemen het beste kunt oplossen door ze een tijd te negeren. Maar dan komt hij in een extreme situatie terecht waarin die filosofie niet honderd procent toepasbaar blijkt. Daar wordt hij het slachtoffer van. Maar nee, laat ik niet te veel weggeven.'

Afgezien van deze verkeerde keuze heeft de hoofdpersoon veel weg van zijn schepper. Koch deelt voor een groot deel diens levenswijsheden. 'Je krijgt er alleen maar last van als je alles tot probleem verheft. Als je snel als oplossing bedenkt: therapie! Dat vind ik ook. En ik denk dat het geloofwaardig is dat Tom met zo'n zelfhulpboek groot succes heeft. Ik ben ooit voor de Vlaamse krant De Morgen gevraagd mijn levenslessen te delen. Behoorlijk overeenkomstig met die van Tom dus. Daar kreeg ik enorm veel reacties op als: "Wat goed!"'
Ook zijn Tom Sanders én Koch allebei flegmatiek gebleven onder het mondiale succes. Typerend is hun relatie met auto's. Beiden kochten een Jaguar omdat ze het zo'n mooie auto vinden en gaven die na korte tijd alweer op toen ze ontdekten dat een auto die bij je past, toch fijner rijdt. Beiden voelen zich meer op hun gemak bij het bewonderen van dure auto's van anderen, zoals de Bentley van Bram Moszkowicz. Jaren geleden, schrijft Koch, reed de toenmalige advocaat in deze auto vijftig meter achteruit om Tom een compliment te maken.
'Ja, autobiografisch', zegt Koch. 'Dat kan ik wel toegeven. Dat ging destijds om Odessa Star. Hij vond dat ik het criminele milieu goed had getroffen. Een fijn compliment om te krijgen van een strafrechtadvocaat.'

Koch heeft zin in de Boekenweek. Hij treedt niet meer zo vaak op in boekhandels en bibliotheken als vroeger, omdat het nieuwe van lezingen geven er af is gegaan en de tijd die het hem alles bij elkaar kost een beetje tegen begon te staan. En dan wordt hij ook regelmatig gevraagd hetzelfde te doen over de grens. Hij treedt tegenwoordig liever op festivals op, waar hij ten eerste niet de hoofdgast hoeft te zijn en hij ten tweede collega's kan ontmoeten. Maar als hij toch in bibliotheken optreedt, doet hij het graag.
'Ik ben ook nieuwsgierig naar hoe de week zal gaan', zegt hij. 'In plaats van een keer doe ik het drie keer op een dag. Hoe ga ik me gedragen als ik de hele dag wordt rondgereden van de ene hotspot na de andere? Ik vind het alleen spijtig dat ik niet kan schrijven. Het is prettig om elke dag te schrijven, al is het maar een paar uur per dag. Ik zie het maar als een vakantie van mezelf. Als even loskomen van het zinnen bedenken in mijn eigen hoofd. Na de Boekenweek ga ik dan verder met mijn nieuwe roman. Dat is toch het fijnst.'
(Eerder gepubliceerd in Bibliotheekblad 3, 2017)

Zie ook:

donderdag 23 maart 2017

Interview: Christine Otten is blij dat ze nu een agent heeft (Boekblad)

Hoe ervaren schrijvers de boekhandels, uitgevers en boekenvakorganisaties waar ze mee samenwerken? Christine Ottens uitgeverij Atlas Contact was vergeten We hadden liefde, we hadden wapens – het verhaal over de Amerikaanse burgerrechtactivist Robert Williams – in te sturen voor de Libris Literatuurprijs. Ze is blij dat ze nu een agent heeft.

Hoe kwam u erachter dat Atlas Contact had verzuimd uw boek in te sturen?
‘De uitgeverij belde me. Erg netjes van ze. Zij vonden het natuurlijk vreselijk en hebben gelijk maatregelen genomen om te voorkomen dat het nog eens gebeurt. Dat was een paar weken geleden. Zelf was het me niet opgevallen. Wel had ik gezien dat het boek niet op de op de longlist stond. Gezien de respons leek het me niet ondenkbaar dat het boek er wél op zou staan. We hadden liefde, we hadden wapens is goed besproken. Het is een heel actueel boek ook.’

Wat mist u door deze blunder?
‘Ik heb één keer op de shortlist gestaan. Dan gebeurt er veel: extra aandacht, een ruime extra oplage. Juist dit boek, dat maatschappelijke impact heeft, had ik dat gegund. Het is lastig om je eigen boeken met elkaar te vergelijken, maar We hadden liefde, we hadden wapens is voor mij een belangrijk boek. Niet dat ik er wakker van lig, hoor.’

Wat vindt u ervan dat Atlas Contact het nieuws per persbericht heeft verspreid? Of hebt u daar op aangedrongen?
‘Mensen vragen mij: Waarom sta je er niet op? Het boek staat zo in de aandacht. De voorstelling die Urban Myth naar aanleiding daarvan heeft gemaakt, trekt volle zalen. Dan moet ik antwoorden: het boek doet niet mee. Het is daarom beter om de boekhandels duidelijkheid te verschaffen over de reden.’

Bent u in het algemeen tevreden over uw uitgeverij?
Ik ben ongelooflijk tevreden over hoe het inhoudelijk gaat. Mijn boeken worden met zo veel liefde en intelligentie gemaakt. Maar het punt is: er worden zo veel boeken uitgegeven, het mijne is een van vele. Of laat ik het anders zeggen. Een uitgeverij is een bedrijf, dat winst moet maken. Een schrijver heeft als primair belang zijn eigen boek. De uitgeverij streeft er wel naar dat beide belangen samenvallen, maar dat lukt nooit helemaal voor alle auteurs. Daar is een spanningsveld. Dat moet je niet willen ontkennen.’

Helemaal tevreden bent u dus niet?
‘Ik wil liever niet in de openbaarheid zeggen wat wel en niet goed gaat. Ik waardeer het in ieder geval zeer dat de uitgeverij en ik een goed gesprek hebben gevoerd. Ze luisteren echt naar mij.’

Wat vindt u de belangrijkste taak van de uitgeverij?
‘Dat ze een boek goed positioneren bij boekhandels en de media…

En literaire jury’s.
‘Ook ja. En ik denk dat uitgeverijen op dit punt veel kunnen winnen. Het kan creatiever en innovatiever. De rol van de schrijver is erg veranderd. Velen doen van alles zelf. Ik ook. Ik ben een echt ondernemende schrijver. Een uitgeverij moet daar meer in meegaan.’

In vergelijking met 1995, het jaar van uw debuut, zijn uitgeverijen toch veel minder passief geworden? Zeker Atlas Contact, die een vooruitstrevende reputatie heeft.
‘Ja, natuurlijk. En de ambitie en de intentie is er om ieder boek op een eigen manier naar het publiek te brengen. In mijn geval door in te spelen op het maatschappelijke en geëngageerde dat zo belangrijk is voor mijn werk. Maar er kan meer. Ga eens kijken bij al die hippe, jonge reclamebureaus.’

Heeft u in navolging van Atlas Contact-auteur Paulien Cornelisse ooit overwogen uw werk zelf uit te geven?
‘Paulien Cornelisse is een megabestsellerauteur. Dat is een verschil. En ik ben het liefst onderdeel van een uitgeverij. Het is fijn een huis te hebben waar je thuishoort. Wel heb ik sinds kort een agent: Dorine Holman. Die had ik veel eerder moeten hebben. Zij neemt veel werk van mij over, denkt ook goed met mij mee. Heel fijn.’

Zij kan namens u de uitgeverij achter de broek zitten om te garanderen dat zij hun werk goed doen.
‘Dat niet, al overlegt ze wel met de uitgeverij over wat er allemaal mogelijk is. Dorine regelt  verder dingen waar de uitgeverij geen mankracht voor heeft, bijvoorbeeld dat bij ieder optreden in een theater een boekhandel aanwezig is. Ik vind dat belangrijk: dat ik dat niet zelf doe, maar een boekhandel. Ik werk graag met boekhandels samen. Maar soms zijn boekhandels terughoudend: het is een avond werk, betaalt die inspanning zich wel uit? Dorine heeft wél tijd om hen een voor een te overtuigen. Met succes overigens. We verkopen iedere avond veel boeken.’

Agenten had je in 1995 ook niet. Verklaart u de opkomst van dit beroep doordat schrijvers inderdaad veel meer zelf doen.
‘Ja. Ik zie veel jongere collega’s die gewoon willen dat alles net zo goed georganiseerd wordt als zij dat zelf doen, een agent nemen. Maar voor mij is dat niet de enige verklaring. Het heeft ook te maken met mijn visie op literatuur en het schrijverschap dat ik een agent heb. Ik wil dat literatuur midden in de samenleving staat. Dáárom organiseer ik – samen met SLAA en het Bijlmerparktheater – Bijlmer Boekt of geef ik schrijfles in de gevangenis. Je kan niet verwachten dat een uitgeverij dat allemaal organiseert. En ik kan het ook niet allemaal zelf.’ 

Zie ook:

woensdag 22 maart 2017

Interview Hans van der Wind over Van Dijk Educatie na de overname: van distributeur naar dienstverlener (Boekblad)

Het dit jaar tachtig jaar oude Van Dijk Educatie is geen distributeur van leermiddelen meer. Het is een onderwijsdienstverlenend bedrijf geworden. De overname door Towerbrook zal die ontwikkeling versnellen. Een binnenkort te lanceren nieuwe naam onderstreept die verandering.

Natúúrlijk gaat het goed met Van Dijk Educatie. Het bedrijf is eind december overgenomen door de Brits-Amerikaanse investeringsmaatschappij Towerbrook. ‘Dat lukt alleen als je een opgaande lijn laat zien en een goed verhaal hebt’, zegt algemeen directeur Hans van der Wind (53). De opgaande lijn is een stijgende omzet: van 295,2 miljoen in 2015, waarop een winst van 5,3 miljoen werd gemaakt, naar 303 miljoen vorig jaar. Het goede verhaal is de geslaagde transformatie die het bedrijf heeft ondergaan, wat binnenkort wordt onderstreept met een naamsverandering. Wat de naam wordt, kan Van der Wind nog niet zeggen.

Wat houdt de transformatie in?
‘We zijn veranderd van een klassieke distributeur naar een onderwijsdienstverlener. Dus van een logistiek georiënteerd bedrijf naar een dienstverlening geörienteerd bedrijf. Dat heeft invloed op alles: de processen, het medewerkersbestand, de kennis en vaardigheden die je in huis moet hebben. Deze stap is automatisch ook een stap naar digitaal. De producten worden digitaler: van de 16,3 miljoen items die wij leveren zijn 3,2 miljoen licenties tot digitale leermiddelen. Maar ook de processen die dat ondersteunen. Neem de interactie rond het opstellen van leermiddelenlijsten: met demo’s, ondersteunende filmpjes, enzovoort. Of de interactie met de b2c-klanten: met chatsessies en een klantenservice die 24/7 bereikbaar is. De grootste fractie in ons personeelsbestand is inmiddels de it-ers.’

Wanneer is de transformatie ingezet?
‘Het is lastig een moment in de tijd te kiezen. Maar toen ik vijf jaar geleden terugkwam als algemeen directeur was ik eerst twee jaar kwijt met het verwerken van de acquisitie van BGN in 2010/2011. Zo’n drie jaar geleden zijn we begonnen met een strategische heroriëntatie. Vroeger dacht ik altijd als mensen vroegen wat de visie van het bedrijf was: dat kun je niet weten, het is een onzekere tijd, je moet acteren op wat je om je heen ziet gebeuren. Maar je moet in deze onoverzichtelijke wereld tóch een beeld zien te krijgen om een koers uit te kunnen zetten.’

Waarom was een nieuwe koers nodig?
‘Zoals alle mediabedrijven moesten wij ons afvragen wat de digitalisering en de veranderende behoefte van onze klanten zouden betekenen. Goed, wij zijn niet afhankelijk van advertenties. We zijn minder gevoelig voor schommelingen in de inkomstenstroom. Maar als we gewoon zouden blijven doen wat we deden, wordt de omzet daaruit kleiner. De levering van boeken gaat niet weg, maar wordt wel kleiner.’

Was de omzet ook gedaald? In 2012 was hij 300 miljoen euro en twee jaar geleden 295 miljoen.
‘Dat beschouw ik als stabiele omzet. Het ene jaar is er meer vernieuwing dan een ander jaar – methodes die worden vervangen. Ook hebben we kanalen afgestoten. Het resultaat is daarbij gestaag gestegen.’

Hoe hebben jullie de strategische heroriëntatie aangepakt?
‘Goede vraag. Want dat is nog best fuzzy. We hebben veel gekeken naar trends in het buitenland en in parallelle werelden als de a-boekenmarkt, muziekindustrie en kranten. We hebben heel veel input gekregen. Gevraagd en ongevraagd. De kunst is om erachter te komen wat specifiek is voor die werelden en wat van toepassing is voor ons. Heel nuttig waren de sessies met het personeel. De mensen die in het bedrijf werken “weten” het. Zij voelen waar de bedreigingen vandaan komen en waar de kansen liggen. Als je daar met hen een dialoog over kunt voeren, leidt dat tot inzichten. En natuurlijk tot een verbondenheid aan het gezamenlijke doel.’

Waarom zijn jullie uitgekomen bij een onderwijsdienstverlenend bedrijf als gezamenlijk doel?
‘Je kan als distributeur een aantal kanten op. Het logistiek apparaat inzetten voor andere markten. Hetzelfde gaan doen in het buitenland. Zelf content ontwikkelen. Maar het meest logische was toch om dicht bij onze klanten te blijven. Wij spreken hen dagelijks. We kennen hun behoeften. We weten dat die steeds complexer en diverser wordt. En daar kunnen wij een rol in spelen. Want wat blijkt? Bij digitalisering van het onderwijs is de behoefte aan ondersteuning groter. Systemen sluiten niet goed op elkaar aan. Producten wordt complexer. Er zijn wisselende standaarden. De markt voor dienstverlening in het onderwijs is bovendien groot.’

O ja?
‘Neem huiswerkbegeleiding. De gespecialiseerde instituten hebben een gezamenlijke omzet van 150 miljoen euro. Dat is meer dan alle uitgeverijen voor het VO bij elkaar omzetten. Of trainingen voor leraren. Scholen hebben een budget van 600 euro per leraar. Met zo’n 100.000 leraren heb je dus een markt van 60 miljoen euro.’

Wat houdt het concreet voor jullie in – dienstverlenend zijn?
‘We helpen bij het installeren van iPads op scholen. We trainen docenten in het omgaan met leermiddelen, zodat ze daar het maximale uit kunnen halen, maar ook in het omgaan met de veranderingen in het onderwijs zelf. We creëren communities, waar docenten en scholen elkaar kunnen helpen. We halen applicaties uit het buitenland en brengen die samen in een Etalage, waar docenten die gratis of tegen kleine betaling uit kunnen halen. Applicaties als Newsela, waarin docenten hun eigen Engelstalige tekst kunnen laden en letterlijk met een swipe die tekst moeilijker of makkelijker kunnen maken. Het zou zonde zijn als docenten zo’n mooie applicatie niet kunnen gebruiken.’

En voor andere markten die jullie bedienen?
‘Ja, de neiging bestaat ons te zien als een bedrijf voor het voortgezet onderwijs. Maar 40% van de omzet komt uit MBO, HBO, WO en zakelijk. Bijvoorbeeld studenten hebben ook andere behoeften dan alleen leermiddelen. Ze zijn bijvoorbeeld op zoek naar stages of hun eerste baan. We weten best wat van de student en kunnen hem daarbij hebben. En in de professionele markt is e-learing enorm aan het toenemen. Als iemand aan een nieuwe baan begint, volgt hij cursussen. Steeds vaker moeten mensen verplicht hun vakkennis bijhouden en punten halen. Ook dan: een cursus. Omdat wij weten dat iemand economie heeft gestudeerd, kunnen wij hem erop attenderen dat er is een update cursus marketing beschikbaar is gekomen. Zo verschilt de dienstverlening per segment.’

Hoeveel procent van de omzet komt inmiddels uit diensten?
‘Moeilijk te zeggen. Het is net als met het onderscheid tussen folio en digitaal. Veel leermiddelen zijn combiproducten geworden: boek en licentie in één. Hoeveel procent is dan digitaal? We proberen het te definiëren aan de hand van hoeveel tijd leerlingen feitelijk aan een boek of device besteden. Als dan 15% digitaal is, is het veel. Maar wij verwachten dat het op termijn – over minimaal vijf jaar – is gegroeid naar 50%. En zo is het ook met het onderscheid producten en diensten. Scholen sluiten een contract voor een intern, gefaciliteerd of extern boekenfonds, inclusief een dienstenpakket, en betalen daar een totaalbedrag voor. Dát is 95% van de omzet. De andere 5% komt uit diensten die we apart markeren en verkopen.’

Zijn de prijzen voor boekenfondsen door het toegenomen dienstenpakket gestegen?
‘Het zijn allemaal tenders. Maar we zien de de laatste tijd een kleine opwaartse trend in de prijsstelling. Na de invoering van de wet gratis schoolboeken ging het een tijd omlaag, daarna was het stabiel en nu stijgt het iets. Dat komt met name door ict: scholen zien hoe complex dat is en betalen daar wat meer voor. Ook is de besteding per leerling aan het toenemen.’

Was het noodzakelijk voor de transformatie om Van Dijk Educatie te verkopen?
‘Ja. Met de vorige aandeelhoudersstructuur waren we in wezen een familiebedrijf. Wiet de Bruijn – niet te verwarren met zijn neef, die VBK leidt – en ik waren de derde generatie Van Dijk, zeiden we wel eens. Maar het bedrijf is zó gegroeid. Van 20 miljoen euro in 1992, toen de vorige generatie het bedrijf verkocht, zijn we vijftien keer zo groot geworden. Als we onze vleugels verder wilden uitslaan hadden we andere aandeelhouders nodig, die de nodige financiële middelen met zich meebrengt maar ook ons denkraam kan volgen en oprekken en uitdagen. Aandeelhouders die ons de juiste vragen stellen.’

En waarom Towerbrook?
‘Er waren diverse gegadigden. Zij waren vanaf het begin de meest geïnteresseerde partij. En ze gingen voor de lange termijn. Onze wereld draait langzaam, dus een eigenaar moet een horizon van minimaal vijf jaar hebben. En het pakt uit zoals gehoopt. We merken meteen hoe inhoudelijk de dialoog met hen is, welk netwerk ze meebrengen. En ja, er is nu ook financiële ruimte. Natuurlijk moeten we alle plannen verdedigen tegenover dezelfde slimme mensen die met ons meedenken, maar het is fijn om te weten dat die er is.’

Hoe gaat Van Dijk Educatie daarmee groeien in de komende jaren?
‘Dat onderzoeken we nu. Maar bij alles is de rode draad: wat heeft onze gebruiker – docenten en leerlingen – nodig. We hebben bijvoorbeeld een stichting opgericht om leraren op te leiden: de Nederlandse School, die in 2015 van start ging en bedoeld is om leraren naar de 21e eeuw toe te brengen. Ik sluit niet uit dat we in de toekomst een grotere rol kunnen spelen bij het leveren van leraren. De aanhoudende tekorten, juist voor kernvakken als wiskunde en engels, geeft mogelijkheden.’

En het bedrijf moet een Europese speler worden, begrijp ik uit het persbericht bij de overname.
Inderdaad. We zijn qua volume al de grootste in Europa. Andere landen is het anders georganiseerd en is de markt daarom gefragmenteerder. Maar al verschilt de dynamiek, je weet: er zijn veel leerlingen, ze hebben allemaal leermiddelen nodig én er speelt iets met digitalisering. Juist dat laatste biedt mogelijkheden. Want de techniek laat zich makkelijker verplaatsen naar andere landen. En dan speelt het voordeel dat Nederland in het onderwijs gidsland is. Er zijn hier veel publiek-private samenwerkingen. Er zijn goede standaarden. Daar kijken ze in het buitenland met jaloezie naar. Ook hebben we in de ontwikkeling van digitale leermiddelen al het een en ander meegemaakt, waardoor we goed weten wat werkt en wat niet.’

Dus waneer volgt de sprong naar Duitsland of Engeland?
‘Dat onderzoeken we nu. Er is nog niets besloten. Wat dat betreft zijn we echt een bedrijf uit Kampen. Nuchter, niets overhaast doen. Dat bleek in het verleden ook het beste te werken. Overigens zijn we al lange tijd actief in België in het VO en een beetje in de PO. We hadden een joint-venture met Standaard Boekhandel, maar sinds 1 februari vorig jaar is het helemaal van ons. Dat is ook een opstap om daar meer te gaan doen.’

Is er ook meer financiële ruimte voor overnames zoals van coachingsbureau 2knowhow en uitzend- en trainingsbureau Onderwijshelden om zo sneller te kunnen groeien?
‘De overnames zijn nog niet rond. De gesprekken met 2knowhow zijn ook op een lager pitje gezet. Met Onderwijshelden zijn wel dicht bij afronding van het maken van afspraken voor samenwerking. Dat is een mooi voorbeeld van aanvullende dienstverlening die goed aansluit bij onze strategie. Onderwijshelden zorgt voor vervanging van leraren, levert examentrainingen, organiseert zomer- en voorjaarsscholen en huiswerkbegeleiding. Maar we willen niet per se overnames doen.’

Want?
‘We willen eerder naar samenwerking. We willen een aparte poot daarvoor inrichten. Een soort versneller/accelerator. We willen bedrijven aan ons binden en hen helpen te groeien. Dat werkt sneller en beter dan wanneer je zelf een concept uitdenkt, uitwerkt en in de markt zet. Het zijn bovendien bedrijven die zich al enigszins bewezen hebben, terwijl eigen nieuwe diensten nog heel goed kunnen mislukken. Het is financieel ook iets minder riskant, al betaal je voor echt goede start-ups natuurlijk de hoofdprijs.’

Van Dijk Educatie als een soort marktplaats?
‘Ja. Behalve dat wij wel verantwoordelijkheden nemen. We vergelijken het daarom eerder met een netwerk. Dat gaat zo ver dat we daarom onlangs hebben besloten onze naam te veranderen waarin die netwerkgedachte tot uiting komt. We zijn de verbinder tussen de behoeften van de markt en de oplossingen. Zie het als een zandloper. Aan de aanbodkant zijn er steeds meer, steeds diverser, steeds gespecialiseerde oplossingen. En aan de vraagkant zie je hetzelfde: steeds meer, steeds diverser en steeds gespecialiseerde behoeften. Wij zitten in het midden. Dáár liggen kansen.’

Wat betekent alle veranderingen voor de concurrentieverhoudingen? Is het nog wel Van Dijk versus Iddink?
‘Het concurrentieveld is heel divers en verschuift voortdurend. Zo voerden we een aantal jaren geleden strijd met Bol voor leveringen in het HBO. Maar Bol koos voor een strategie van verbreden en is niet meegegaan in de veranderde vraag. Door de opkomst van complexe digitale oplossingen is echt specialistische kennis nodig. Bol heeft ervoor gekozen die niet te ontwikkelen. Ook met Iddink is de concurrentie in het VO sterk veranderd. Het ging om prijs, maar gaat nu meer om kwaliteit en innovatie: wat kunnen we leveren om de visie van scholen te helpen realiseren? Daarbij maken we andere keuzes. Iddink heeft het schooladministratiesysteem Magister, wij niet. Andersom hebben wij wel huiswerkbegeleiding, zij niet.’

Wat is daarbij het essentiële verschil tussen Van Dijk Educatie en Iddink?
‘Ik denk dat wij meer bezig zijn met het faciliteren van wat de leraar precies wil en zij meer focussen op de interactie leraar en leerling en administratieve processen. Misschien dat zij dat ontkennen, hoor.’

Wordt ook de concurrentie groter met uitgeverijen? Zij geven ook trainingen. Jullie importeren meer leermiddelen.
‘Op sommige vlakken komen we meer in elkaars vaarwater. Maar in de hoofdzaak doen we fundamenteel verschillende dingen. Uitgevers verzorgen geen fijnmazige distributie naar grote groepen. Uitgevers die hebben geprobeerd digitaal in bulk te leveren, ontdekken dat dat echt iets anders is. En wij maken geen leermiddelen. Toen wij Bettermarks, een Duitse producent van een wiskundemethode, hielpen bij het vertalen ervan naar het Nederlands en het hier marketen, leerden wij ook dat dat een ander vak is. Dat gaan we niet nog een keer doen. In het verbinden van producten met gebruikers zijn nog genoeg mogelijkheden. Kijk naar buitenlandse bedrijven als BBC, Disney en Discovery. Die snappen steeds beter hoe ze hun producten moeten reformatten om ze geschikt te maken voor het onderwijs en zoeken partners om ze ook bij het onderwijs te krijgen.’

Toch bleek uit de evaluatie van de wet op de gratis schoolboeken vorig jaar dat de markt te weinig concurrentieel kan  worden omdat verschillende partijen elkaars markt betreden en zo de afhankelijkheid van scholen van één partij te groot dreigt te worden.
‘Je moet beginnen bij de vraagkant. Scholen kunnen hun behoeften tegenwoordig heel precies opschrijven in tenders en daar geven marktpartijen antwoord op. Het begint altijd bij die behoeften en reken maar dat daarop wordt geconcurreerd. Scholen hebben daardoor een véél sterkere positie gekregen dan tien jaar geleden.’
(Eerder gepubliceerd in Boekblad magazine, februari 2017)

dinsdag 21 maart 2017

De Kler koopt 1000 exemplaren in van nog onbekende thrillerauteur (Boekblad)

Voor boekhandel De Kler in Leiden is het dé toptitel van dit voorjaar: Het Pauluslabyrint van Jeroen Windmeijer, dat 21 maart verschijnt. De boekhandel heeft bij uitgeverij HarperCollins maar liefst 1000 exemplaren ingekocht.

De reden is simpel: voor De Kler is Windmeijer allerminst een onbekende thrillerauteur. Windmeijer debuteerde twee jaar geleden bij de kleine, in Leiden gevestigde uitgeverij Primavera Pers met De bekentenissen van Petrus. De thriller over een archeoloog die na de vondst van een eeuwenoud document wordt opgejaagd door een geheim genootschap, bleek lokaal een groot succes. Inmiddels zijn er 5000 exemplaren van verkocht. 'En daar hebben wij misschien wel de helft van verkocht', aldus bedrijfsleider Jerom Hakker. 'In ons Leids filiaal is het daarmee – misschien op de Harry Potter-boeken na – het best verkochte boek uit onze geschiedenis.'
Hakker verklaart het succes in de eerste plaats uit de combinatie van de kwaliteit én de setting van het boek. 'Het is spannend. Het zit goed in elkaar. En Leiden speelt echt de hoofdrol. Ik hoor wel eens bij inkoopgesprekken: ja, dit speelt in Leiden, maar dan woont de hoofdpersoon daar alleen maar. In De bekentenissen van Petrus niet. Iedereen die de stad kent kan helemaal met de hoofdpersoon meegaan door alle straten en stegen. Het speelt zich ook af op 3 oktober, de Leidse feestdag. Dus iedereen die ook maar iets met Leiden heeft, wilde dit boek lezen. Andere regionalia zijn altijd informatieve boeken. Een spannend regionaal boek als dit is uniek.'
Daarnaast roemt Hakker het vermogen van de auteur om publiciteit te zoeken en zijn eigen boek te verkopen. 'Bij veel signeersessies gaat een auteur zitten en wacht af. Jeroen staat – dat is al een verschil – en hij gaat aan de slag. Hij spreekt mensen aan, zonder dat het vervelend wordt, en weet hen te overtuigen. Zo is de mond-tot-mondreclame op gang gekomen. En hij is er aan blijven trekken. Een keer kwam hij zomaar langs op een zaterdag. Het was lekker weer, hij vroeg om een statafel en ging buiten staan. Weer iedereen aanspreken. Andere auteurs die bij een kleine uitgeverij zitten of in eigen beheer uitgeven vragen mij wel eens: hoe komt het dat ik maar tien boeken heb verkocht? Hierdoor dus.'
Dat De Kler duizend exemplaren van Windmeijers tweede thriller heeft ingekocht, was desondanks niet helemaal gepland. Hakker kon zich niet meer herinneren dat hij zo'n gigantisch aantal had genoemd tijdens het verkoopgesprek. 'Maar toen ik het getal weer op mijn bordje kreeg, dacht ik: laat ik niet flauw doen. Ik weet ook zeker dat we ze allemaal gaan verkopen en uiteindelijk moeten bijbestellen. Als ik merk hoe het boek nu al leeft. Klanten vragen regelmatig wanneer de nieuwe van Windmeijer eraan komt. De pallet met duizend boeken staat inmiddels in het magazijn. Het ziet er indrukwekkend uit.'
Windmeijer is na het lokale succes van zijn debuut gescout door HarperCollins, die hem nu landelijk lanceert. Het Pauluslabyrint­, waarin Leiden ditmaal wordt opgeschud door de ontdekking van een ondergrondse gangenstelsel, is de toptitel van hun voorjaarsaanbieding. Hakker: 'Andere boekhandels hebben natuurlijk niet zoveel ingekocht als wij, maar van wat ik begrijp is de uitgeverij erg tevreden over de inkoop. Jeroen heeft ook al verschillende signeersessies elders in het land gepland staan. En terecht. Ik ben zelf nu halverwege in het boek. Het is minstens zo goed als zijn vorige thriller.'
Windmeijer presenteert het boek op 26 maart bij De Kler. In de weken daarna gaat hij langs alle vestigingen om te signeren.
(Eerder gepubliceerd op Boekblad.nl, 17 mrt)

Zie ook: